Lý thú như chuyện... ghe xuồng

“Ở Gia Định chỗ nào cũng có ghe thuyền, hoặc dùng thuyền làm nhà ở hoặc đi chợ, hay để đi thăm người nhà thích, hoặc chở gạo củi đi buôn bán, rất thuận lợi, mà ghe thuyền chật sông hôm sớm tương hỗ, sỏng xuồng liên tiếp”, theo bản dịch trong Gia Định thành thông chí . Bìa sách Ghe bầu Nam Trung bộ và ghe xuồng Nam bộ Cũng chính vì vậy mà Nguyễn Thanh Lợi bắt đầu công cuộc nghiên cứu của mình bằng một lời khẳng quyết: “Ghe xuồng ở Nam bộ có vị trí rất quan yếu trong việc liên lạc đường thủy, ở một read more địa bàn mà màng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt. Việc dùng ghe xuồng làm phương tiện đi lại, chuyển vận đã trở nên nét độc đáo trong đời sống của cư dân vùng này. Có thể nói, cư dân miệt sông nước ra đến ngõ là gần như phải đi xuồng. Ngay từ thuở đi khai hoang của tổ tiên ta, việc đi lại bằng đường thủy vẫn thuận tiện và an toàn nhất”. Ghe xuồng Nam bộ với Nguyễn Thanh Lợi không chỉ là công cụ di chuyển quen thuộc, mà còn là cái hồn vùng đất, mang đậm sắc thái riêng. Trong chương về các loại ghe xuồng ở Nam bộ, tác giả lần giở từ nghề đóng ghe xuồng, tên gọi và chức năng, cho đến nguồn cội lịch sử, lễ hội, tập tục, triết lý... Còn trong chương về ghe bầu miền Trung, không chỉ đi từ cỗi nguồn đến chức năng, mà tác giả còn phân loại ghe bầu ở xứ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phan Thiết… Tác giả đặc biệt chú ý đến loại hình vận chuyển cận duyên hải khôn xiết độc đáo này, vốn ghi đậm dấu ấn trong lịch sử hàng hải của Việt Nam thuở trước, tả tâm thế gắn biển, nhất là qua vè các lái - một dạng cẩm nang đi biển, kho tàng kiến thức dân gian về biển khôn xiết phong phú. “Một khía cạnh văn hóa liên hệ đến ghe xuồng đó là tín ngưỡng xung quanh loại công cụ liên lạc thủy đặc biệt này. Người đóng ghe thì có lễ cúng ghim lô, cúng khai nhãn, chi tiết cúng hạ thủy, đại khái cầu cho mọi việc được hanh thông. Người dùng ghe thì cúng ở đầu mũi ghe cầu cho mua may bán đắt (dân thương hồ), đánh bắt được nhiều cá tôm (nghề hạ bạc), chở khách được an toàn (dân tàu đò)...”, Nguyễn Thanh Lợi phân tích. Thành thử, nhìn rộng ra, với người Việt ghe xuồng là người bạn đồng hành trên con đường chinh phục, phá hoang những vùng đất mới và trình bày sự thích nghi trong những điều kiện sinh thái. Đó là biểu tượng chuyển tải được các giá trị sinh tồn, văn hóa và cả các triết lý, linh tính. Văn Bảy Thể thao & Văn hóa