“Đừng đợi nước đến chân mới nhảy”

Trường ĐH Hà Tĩnh bị dừng tuyển sinh 14 trong tổng số 16 ngành đào tạo bậc ĐH - Ảnh: Văn ĐỊinh - Chất lượng nguồn nhân lực phải được đặt lên hàng đầu. Những năm gần đây, Bộ GD-ĐT đã định hướng lại mô hình phát triển của giáo dục ĐH, xem trọng chất lượng thay vì tăng quy mô. Nhiều văn bản quy phạm luật pháp đã được ban hành, một mặt tăng quyền tự chủ cho các nhà trường và mặt khác siết chặt kỷ cương, chuẩn hóa dần hoạt động của các cơ sở giáo dục ĐH, góp phần thực hành thành công nghị quyết về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo. Việc phát triển nóng quy mô trước đây trong khi nguồn lực đảm bảo chất lượng còn hạn chế đã dẫn đến tình trạng số lượng sinh viên tốt nghiệp nhiều nhưng từng lớp vẫn thiếu lao động có năng lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, đương đại hóa. Điều này đã gây lãng phí lớn, ảnh hưởng đến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của sơn hà. Mặt khác, tiến trình hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN năm 2015 đã đến gần. Cạnh tranh trên thị trường lao động khu vực sắp tới đây sẽ mở ra nhiều dịp việc làm cho giới trẻ nhưng cũng là một thách thức rất lớn đối với các nhà trường. Việc chuẩn hóa quá trình đào tạo để đầu ra của sinh viên tốt nghiệp đáp ứng khung trình độ, năng lực khu vực và thế giới nên chi chẳng thể không làm ngay. * Lãnh đạo một số trường cho rằng quyết định này của bộ quá bất ngờ, khiến trường không kịp trở tay khi mùa tuyển sinh đã đến rất gần... Thứ trưởng Bùi Văn Ga - Ảnh: Đăng Lương - Thông tư 08 quy định về mở ngành đã có hiệu lực từ đầu năm 2011, trong đó quy định rõ điều kiện mở ngành cũng như hình thức chế tài, xử lý. Năm 2012, bộ đã rà soát một số cơ sở và dừng tuyển sinh một số ngành không đủ điều kiện bảo đảm chất lượng. Đầu năm 2013, bộ đã gửi công văn yêu cầu các trường rà soát tổng thể, bẩm tình hình hàng ngũ của các ngành nghề hiện đang đào tạo. Như vậy các trường có gần ba năm chuẩn bị bổ sung đội ngũ bảo đảm các yêu cầu theo quy định về mở ngành. Kết quả kiểm tra lần này cho thấy hơn 75% số trường ĐH đã chăm lo đào tạo, bồi bổ đội ngũ cán bộ để bảo đảm chất lượng đào tạo, thậm chí có ngành số lượng và chất lượng giảng sư vượt xa so với đề nghị. Tuy nhiên một số trường, nhất là các trường ở địa phương, trường ĐH nâng cấp từ các trường CĐ, có khó khăn trong xây dựng đội ngũ. Một số trường công lập giao kèo với giáo viên đã nghỉ hưu nhưng theo quy định thì những ba này không được tính vào hàng ngũ thân phụ cơ hữu của trường. Một số trường ngoài công lập kê khai thầy cơ hữu trong khi ba này đã là giáo viên cơ hữu của trường khác. Do đó lực lượng càn cơ hữu thực tế làm cốt cán bảo đảm chất lượng đào tạo ở các ngành khác nhau theo quy định thấp hơn số các trường kê khai. * Nhiều trường phản hồi sẽ kiến nghị Bộ GD-ĐT vì việc dừng tuyển sinh ảnh hưởng đến thương hiệu, uy tín của nhà trường cũng như ảnh hưởng đến công tác giảng dạy của giảng sư. Bộ GD-ĐT liệu có điều chỉnh gì với quyết định của mình sau khi nhận được phản hồi của các trường? - Khi bị dừng tuyển sinh một số ngành thì đương nhiên các trường cần điều chỉnh kế hoạch hoạt động. Sinh viên đang theo học các ngành này vẫn được nối đào tạo đến khi tốt nghiệp ra trường. Trong vòng hai năm, bất cứ lúc nào nhà trường báo cáo có đầy đủ thầy giáo thì bộ sẽ cho phép tuyển sinh trở lại. Quá hạn vận này mà trường không khắc phục được thì quyết định cho phép mở ngành sẽ bị thu hồi. Không phải chỉ có việc mở ngành mà thảy hoạt động khác của các nhà trường cũng đều phải hiệp với quy định của pháp luật. Khi các trường đã tự chủ, cơ quan quản lý quốc gia không can thiệp sâu vào hoạt động chuyên môn nhưng sẽ thẩm tra, xử lý những vi phạm dựa vào các quy định đã ban hành. * Những ngành phải dừng tuyển sinh cũng là những ngành trước đây đủ điều kiện để bộ cho phép đào tạo. Vậy nghĩa vụ của Bộ GD-ĐT trong việc mở ngành trước đây như thế nào, thưa thứ trưởng? - Khi mở ngành, cơ sở đào tạo phải có đủ các điều kiện quy định. Tuy nhiên sau một thời kì hoạt động, đội ngũ cán bộ cơ hữu của trường có thể có biến động như chuyển công tác, nghỉ hưu hay những trường hợp bất khả kháng khác khiến ngành đào tạo thiếu giảng sư. Điều này cũng rất dễ xảy ra trong thực tế, nhất là những giảng viên giỏi, có trình độ tiến sĩ rất dễ tìm được việc làm tốt, thu nhập cao. Những trường ở những địa phương còn khó khăn rất dễ bị động về cán bộ giảng dạy có trình độ tiến sĩ. Đây là đợt kiểm tra trước nhất điều kiện bảo đảm chất lượng trình độ ĐH để nhắc các trường phải ngay củng cố hàng ngũ, tránh thụ động. * Trong 71 cơ sở giáo dục ĐH có ngành đào tạo bị dừng tuyển sinh có tên cả những trường ĐH lớn, đặc biệt có trường nói ngành bị dừng đào tạo họ có thừa hàng ngũ theo tiêu chuẩn thường ngày. Liệu có lầm lẫn gì ở đây không, thưa thứ trưởng? "Các trường phải có bổn phận rất cao khi thực hành quyền tự chủ. Chẳng hạn khi thấy ngành nào không còn đủ điều kiện bảo đảm chất lượng thì hiệu trưởng cần lên kế hoạch dừng tuyển sinh ngành đó để bảo đảm quyền lợi người học, không chờ đến khi bộ rà, xử lý" - Lần này có một số ngành của các trường ĐH tốp đầu cũng bị dừng tuyển sinh. Ngoài lý do thực tại hàng ngũ không còn đảm bảo yêu cầu (do cán bộ nghỉ hưu, chuyển công tác, điều động đi làm nhiệm vụ khác...) Còn do nghĩa vụ báo cáo giải trình của lãnh đạo nhà trường. Nếu vắng có sai sót về lực lượng cán bộ dẫn đến việc dừng tuyển sinh thì các trường cần phải hết sức rút kinh nghiệm và giải trình lại số liệu thực tế hiện có của trường mình. Tuy nhiên, đợt thẩm tra này cho thấy công tác kế hoạch nhân sự của một số trường, ngay cả những trường lớn, làm chưa thật tốt, còn bị động, thiếu sự chuẩn bị mang tính lâu dài. Có những ngành một thời nức danh về chất lượng nhưng nay bị yếu dần do không có hàng ngũ thay thế đủ mạnh, thậm chí không còn đủ điều kiện để tiếp kiến đào tạo. Đây là điều rất đáng tiếc. Quyết định dừng tuyển sinh trên 200 ngành đào tạo bậc ĐH lần này nhắc nhở ắt các trường phải đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ giảng dạy, không đợi đến khi nước đến chân mới nhảy! * Theo một số chuyên gia, nhiều ngành mới không thể đòi hỏi đội ngũ đa dạng ngay từ đầu, cũng như một số ngành đặc thù phải có cách tiếp cận riêng khi xét lực lượng tham dự giảng dạy. Bộ có cân nhắc cơ chế riêng nào cho các ngành này không? - cứ tình hình thực tại bây giờ, những ngành thuộc lĩnh vực nghệ thuật, một số ngành ngoại ngữ, các trường ở khu vực Tây Bắc, Tây nguyên, Tây Nam bộ có khó khăn trong tuyển dụng cán bộ trình độ cao nên bộ trợ thì chưa dừng tuyển sinh trong đợt này. Tuy nhiên trong thời kì tới các ngành này cần bổ sung đủ giảng viên cơ hữu theo quy định, nếu không cũng sẽ bị dừng tuyển sinh như những ngành khác. Đối với những ngành mới, những ngành được tách ra từ những ngành lớn truyền thống trước đây có thể không có giảng sư tấn sĩ đúng chuyên ngành nhưng phải có giảng viên tấn sĩ ngành gần và giảng viên này có các công trình nghiên cứu can dự đến ngành mới định mở để dẫn dắt sự phát triển của ngành. Thứ trưởng BÙI VĂN GA: Quyết định cấp thiết thời kì công tác chuyên môn của giảng viên có học vị tiến sĩ được kéo dài thêm năm năm, giảng viên có học hàm phó giáo sư thêm bảy năm và giảng sư có học hàm giáo sư thêm 10 năm đã giúp các trường giảm bớt khó khăn về hàng ngũ giảng sư. Đề án 322 trước đây và đề án 911 đang thực hiện đã và đang hỗ trợ mạnh mẽ cho các trường về đào tạo thầy trình độ cao. Chính sách nhà nước đã tạo thuận lợi tối đa, còn lãnh đạo các trường cần phải có kế hoạch cụ thể, đầu tư chuẩn bị cho giảng viên trẻ đủ điều kiện dự các đề án đào tạo cán bộ. Việc dừng tuyển sinh các ngành còn thiếu giảng sư là cần thiết để nhà trường củng cố đội ngũ của mình. Trường không cập nhật thông báo * Lãnh đạo Trường ĐH Hà Tĩnh - trường bị dừng tuyển sinh 14/16 ngành đào tạo - cho rằng “có thể bộ đã cứ hồ sơ cách đây năm năm”. Thực tiễn Bộ GD-ĐT đã căn cứ vào ít của các trường như thế nào, thưa thứ trưởng? - Về trường hợp Trường ĐH Hà Tĩnh, bộ đã cứ trên số liệu ít của trường ngày 20-6-2013 do hiệu trưởng nhà trường ký. Trước khi thông tin tạm dừng tuyển sinh, Vụ Giáo dục ĐH đã bàn thảo lại với trường về số liệu mỏng và yêu cầu trường cập nhật thông tin nếu có gì đổi thay, nhưng trường không cung cấp gì thêm. Khi các trường tự chủ thì chế độ bẩm và chừng độ xác thực thông báo rất quan trọng để cơ quan quản lý nhà nước dựa vào đó xử lý, điều hành. Cũng cần nói rõ thêm đây là đợt rà soát, tạm dừng tuyển sinh một số ngành không đủ điều kiện bảo đảm chất lượng để các trường củng cố đội ngũ chứ không phải thu hồi quyết định mở ngành. Từ nay đến cuối năm 2015 nếu ngành nào khắc phục được sự khuyết điểm hàng ngũ thì sẽ được tuyển sinh trở lại. NGỌC HÀ thực hành ------------------------------------ * Tin bài hệ trọng: